Hljóðupptökum

Hljóðupptökum eru hljóðskrár sem teknar eru til varðveislu hljóðs. Þær geta innihaldið tal, tónlist, náttúru- og umhverfishljóð og eru notaðar í fjölbreddum tilgangi, svo sem í vísindalegum rannsóknum, fjölmiðlum, menningararfi og menntun. Gæði upptöku byggjast á tækni, aðstæðum og eftirvinnslu.

Tegundir og snið: Upptökur eru oft í stafrænu formi. Lossy snið eins og MP3 og AAC eru minni að stærð en lossless snið eins og WAV, FLAC og AIFF. Dæmigerð gildisstærð er 44.1 kHz/16 bit (CD) eða 48 kHz/24 bit (mynd/útvarp); hágæða vinnsla getur verið 96 kHz/24 bit. Upptökur eru venjulega stereo, en mono eða fleiri rásir eru mögulegar.

Upptökuferli: Til að ná góðri gæðum þarf rétt tækni. Algeng tæki eru hljóðnemar (t.d. cardioid eða shotgun), forstýring og hljóðkort. Rétt staðsetning, umhverfi og bakgrunnshávaði hafa áhrif. Velja viðeigandi sniði, bitastærð og hljóðrás eftir tilgangi.

Geymsla og varðveisla: Mikilvægt er að skipuleggja og varðveita upptökur með réttum metadatastigi. Til að auðkenna upptökur: titill, upptökudagsetning, staðsetning, upptökuaðili, leyfi og lýsing. Algengar leiðir eru Dublin Core, ID3 fyrir hljóð, TEI/ELAN fyrir samtöl. Regluleg afrit og langtímageymsla eru nauðsynleg.

Notkun og mikilvægi: Hljóðupptökum eru grunnur fyrir hljóðkorpús, rannsóknir í mál- og talmál, tónlistargreiningu, kvikmyndagerð og menningararfi. Rannsóknir nota oft samruna texta og hljóð (transcripts) og lýsingar í gagnasöfnum.

Réttindi og reglur: Höfundarréttur og persónuvernd gilda um hljóðupptökum. Notkun viðtala krefst oft skriflegs samþykkis, og leyfi og notkunarskilmálar þarf að skrá og uppfæra.