Hadronët

Hadronët janë grimca composite të ngarkuara me forcën e fortë, të përbëra nga kvarkë dhe gluonët që lidhin njëri-tjetrin. Në kuant-kromodinamikën (QCD), ndërveprimet midis kvarkëve dhe gluoneve krijojnë strukturat hadronike. Konfinimi i kvarkeve do të thotë se ata nuk ekzistojnë si të pavarur, por formojnë vetëm hadrona të lidhura.

Hadronët ndahen kryesisht në dy grupe: baryonët dhe mesonët. Baryonët janë hadrona me tre kvarkë; protoni dhe neutroni janë shembuj të rëndësishëm. Mesonët janë hadrona me një kvark dhe një anti-kvark dhe përfshijnë pionët dhe kaonët. Ekzistojnë edhe hadronë egzotikë që përbëhen nga katër kvarkë (tetraquarks) ose nga tre kvarkë dhe një anti-kvark (pentaquarks).

Ndërveprimet e forta dhe struktura e hadroneve shoqërohen me vetitë si masa, spektri i rezonancave dhe shpejtësinë e ndryshimeve. Hadronët mund të formohen nga hadronizimi i kvarkeve dhe gluoneve pas proceseve me energji të lartë dhe mund të decajohet në hadrona të tjera gjatë kohës.

Studimet e hadroneve janë kyçe për të kuptuar strukturën e materies dhe dinamikën e forcës së fortë. Eksperimentet në acceleratore të mëdha si LHC dhe në eksperimente të scattering të thellë inelastik ofrojnë prova për strukturën e brendshme të hadroneve, gjendjen e rezonancave dhe mekanizmat e hadronizimit. Zbulimet e hadroneve egzotikë, si tetraquarkët dhe pentaquarkët, tregojnë një kompleks më të madh të sistemit hadronik sesa ai i modeleve tradicionale.