Foszfolipid

Fosfolipid to grupa lipidów budujących błony komórkowe i organelli. Mają charakter amfipatyczny: hydrofilową grupę fosforanową i hydrofobowe ogonki kwasów tłuszczowych, co umożliwia samorzutne formowanie dwuwarstwy lipidowej. Strukturalnie składają się z trójglicerydu lub ceramamodu, ale często opisuje się je jako lipidy z glicerolem, dwoma resztami kwasów tłuszczowych na pozycjach sn-1 i sn-2 oraz resztą fosforanową na pozycji sn-3, z różnym „head group” (np. cholina, etanolamina, seryna, inozytol).

Najważniejsze klasy fosfolipidów to fosfolipidy glicerolowe, takie jak fosfatydylocholina (lecityna), fosfatydyloetanolamina, fosfatydyloseryna i fosfatydyloinositol; oraz fosfolipidy sfingolowe, np. sfingomielina. W błonach błon komórkowych występują także inne pochodne, regulujące płynność i krzepnięcie błon.

Funkcje: fosfolipidy tworzą strukturę błon komórkowych, determinują ich właściwości fizykochemiczne i partię w transporcie. Udział w sygnalizacji komórkowej rośnie dzięki ewentualnym pochodnym fosfolipidów, takim jak PI i jego metabolity (PIP2, IP3, DAG). Niektóre lipidy, jak cardiolipina, odgrywają rolę w mitochondriach. Fosfolipidy podlegają remodelowaniu i fosfolipazowej degradacji, co wpływa na dynamiczną plastyczność błon.

Biogeneza: synteza rozpoczyna się od fosfatidyny i kończy w tzw. szlaku Kennedy’ego (CDP-cholina i CDP-etanolamina) tworząc fosfatydylocholinę i fosfatydyletanolaminę. Kontynuacja obejmuje modyfikacje i wymianę reszt kwasów tłuszczowych; procesy te są ściśle regulowane przez enzymy i zależne od metabolizmu lipidów.

Znaczenie: kluczowe dla funkcji komórek, komunikacji wewnątrzkomórkowej, transportu i powstawania struktur błonowych. Zaburzenia metabolizmu fosfolipidów są związane z różnymi chorobami metabolicznymi i neurodegeneracyjnymi.