Fosfolipitler

Fosfolipitler, hücre zarını ve organel zarlarını oluşturan temel lipitlerdir. En yaygın türleri glycerophospholipidlerdir; gliserolün 3. karbonuna bağlı iki yağ asidi ve 3. karbon üzerinde bir fosfatlı baş grubunun bulunduğu moleküllerdir. Baş grubu genellikle kolin, etanolamin, serin veya inozitol gibi hidrofilik grupları içerir. Bu yapı amfipatik olmasını sağlayarak moleküllerin çözelti içinde hem hidrofobik hem de hidrofilik yüzeylere sahip olmasına yol açar.

Yapısal olarak fosfolipitler hücre zarında çift tabaka halinde düzenlenir ve membranların geçirgenliğini, akışkanlığını ve biçimini belirler. Ayrıca lipoproteinler ve çeşitli mikroemülasyonlar aracılığıyla taşıyıcı olarak görev yapar.

Önemli çeşitleri glycerophospholipidlerdir; fosfatidilkolin (lecitin), fosfatidiletanolamin, fosfatidilserin ve fosfatidilinositol gibi; sfingomiyelin ise sfingolipid sınıfına ait olan önemli bir fosfolipid türüdür.

İşlevler arasında yapısal rolün yanı sıra sinyal iletimi bulunur. Fosfolipid metabolizması ile diacylglycerol (DAG) ve IP3 gibi ikinci mesajlayıcılar üretilir; bu moleküller Ca2+ salınımını ve PKC aktivasyonunu tetikleyebilir.

Yapım ve yıkım: Endoplazmik retikulumda Kennedy yolu ile fosfatidilkolin ve fosfatidiletanolamin sentezlenir; diğer fosfolipitler de çeşitli yollardan oluşur. Fosfolipazlar A, C, D bu molekülleri parçalayarak yağ asitlerini, DAG ve IP3 gibi yan ürünleri açığa çıkarır.

Besin kaynakları arasında yumurta sarısı, soya ve ayçiçeği yağı bulunur; hücre zarının bütünlüğünün sürdürülmesi için yeterli fosfolipit seviyeleri önemlidir.