Cinsiyet

Cinsiyet, bir bireyin biyolojik özellikler ile toplumsal ve kültürel olarak oluşturulmuş kimlik ve davranış biçimlerini kapsayan kavramsal alandır. Bu alanda iki temel boyut öne çıkar: biyolojik cinsiyet (seks) ile cinsiyet kimliği ve cinsiyet ifadesi. Biyolojik cinsiyet, doğuştan gelen fiziksel özellikleri içerir; interseks durumları da bu çerçeveye dahildir.

Cinsiyet kimliği, kişinin kendini hangi cinsiyete ait hissettiğidir; cinsiyet ifadesi ise bu kimliği dışa vurma biçimidir (giyim, ses, davranış). Bir kişi kendini erkek, kadın, iki ruhlu, non-binary, agender veya başka bir kimlik olarak tanımlayabilir ve bunu çeşitli şekillerde ifade edebilir.

Cinsiyet rolleri ve beklentileri topluma göre şekillenir ve tarih içinde değişir. Geleneksel olarak iki cinsiyetli sisteme dayalı normlar yaygın olsa da modern yaklaşımlar, cinsiyetin bir spektrum veya çoklu kimlikler olarak görülebileceğini savunur. Bu çeşitlilik, bireylerin sosyal yaşamı ve hakları üzerinde etkili olur.

Hukuk ve sağlık alanında, cinsiyet kimliği ve ifadesi nedeniyle ayrımcılık yasalarla sınırlanabilir veya korunabilir. Eğitimden hizmetlere kadar kapsayıcılık ve saygı, güvenli ve erişilebilir ortamlar yaratmayı hedefler. Türkçede "cinsiyet" terimi hem biyolojik (seks) hem de toplumsal (gender) boyutları kapsayacak şekilde kullanılır; açık iletişim ve saygı bu alanın temel ilkelerindendir.