Aldehýðum

Aldehýðum er lífræn efnasambönd sem innihalda karboxýl hóp með kolefni, þar sem kolefnið er tvöfalt bundið við súrefnisatóm og einfalt bundið við vetnisatóm og R-hóp. R-hópurinn getur verið annað vetnisatóm eða kolefnisatóm í kolvetniskeðju eða hring. Algengasta aldehýðum er formaldehýð, sem hefur formúlu HCHO. Annar algengur aldehýðum er asetaldehýð, með formúlu CH3CHO.

Aldehýðum eru mjög hvarfgjörn efnasambönd og taka þátt í ýmsum efnafræðilegum viðbrögðum, þar á meðal:

* Hvarf við hnúkækjum, sem leiðir til myndunar alkóhóla.

* Hvarf við karboxýlsýrum, sem leiðir til myndunar estera.

* Hvarf við amín, sem leiðir til myndunar imína.

Aldehýðum eru notuð í ýmsum atvinnugreinum, þar á meðal:

* Sem byggingareiningar fyrir plast, plastefni og önnur efni.

* Sem leysiefni í málningu og húðun.

* Sem rotvarnarefni í matvælum og snyrtivörum.

* Til framleiðslu á lyktarefnum og ilmvatn.

Margir aldehýðum hafa sterk lykt. Formaldehýð, til dæmis, hefur stingandi lykt og er notað í rotvarnarefni og í framleiðslu á plastefnum. Asetaldehýð hefur ávaxtalíka lykt og er notað í framleiðslu á lyktarefnum.

Aldehýðum geta verið eitruð og sum þeirra eru krabbameinsvaldandi. Til dæmis er formaldehýð talið krabbameinsvaldandi og langvarandi útsetning fyrir því getur valdið öndunarfæravandamálum. Þess vegna er mikilvægt að fara varlega þegar unnið er með aldehýðum og nota viðeigandi öryggisráðstafanir.