Þjónustuhagsöflun

Þjónustuhagsöflun er hugtak í hagfræði sem lýsir því þegar fyrirtæki í þjónustugeirum nýta markaðsvaldið sitt til að hafa áhrif á verð, framboð eða skilyrði þjónustu. Slík hegðun getur leitt til takmörkunar samkeppni og skaðað neytendur og samfélagið.

Orðið er samsett úr orðunum þjónusta og hagsöflun og vísar til þeirra aðferða þar sem markaðsstöðu eða stærð fyrirtækja er nýtt til að hafa yfirráð yfir verðmyndun, aðgengi að innviðum eða gagnaöflun í þjónustugeirum. Væri til gagnrýni ef slík hegðun veldur ólögmætum forréttindum.

Helstu aðferðir sem talin eru til eru: (1) verðlagning með mismunandi kjörum eða verðsamráð; (2) hindrun aðgangs nýrra keppinauta með langvarandi samningum eða öðrum aðgerðum sem erfitt er fyrir þá að koma inn; (3) takmarkanir á aðgengi að lykilinnviðum eða gögnum; (4) stjórnun eða skuldsetning sem verndar stöðu fyrirtækisins og minnkar sveigjanleika markaðarins.

Áhrif hagsöflunar geta verið alvarleg: hærra verð, minni valkostir fyrir neytendur, skert gæði þjónustu og minni hvati til nýsköpunar í þjónustunni. Þetta getur lengt tímann sem þarf til að svara þörfum markaðarins.

Reglur og eftirlit: í mörgum löndum er reglubundið eftirlit með samkeppni og aðgerðir gegn misnotkun markaðsvalds; helstu stofnanir standa að því að tryggja sanngjarna samkeppni og vernda neytendur.

Í íslensku samhengi er mikilvægt að Samkeppniseftirlitið fylgist með og rannsaki aðstæður í þjónustugeirum til að sporna gegn aðgerðum sem hafa neikvæð áhrif á neytendur eða samkeppni.