yüklemler

Yüklem, cümlenin öznesinden sonra gelen ve yargıyı ifade eden öğedir. Türkçede yüklem iki ana türe ayrılır: fiil çekimli yüklem ve isim soylu yüklem. Fiil çekimli yüklem, kök fiilin çekimli formunu alır ve zaman, kişi, görünürlük gibi çekim özelliklerini taşır. Örneğin, “Ali kitap okuyor” cümlesinde yüklem olan “okuyor” fiil çekimli yüklemdir ve şimdiki zamanı gösterir.

İsim soylu yüklem, öznenin nitelik veya kimliğini bildiren yüklemdir. Bu tür yüklemde özne hakkında bir durum, sınıf ya da durum bildirilir ve yüklem genelde isim, sıfat veya isimleşmiş ifadelerden oluşur. Örnek olarak “O doktor.” (yüklem eksik olabilir ama anlam olarak yüklem görevini görür) ya da “O öğretmendi.” cümlelerinde “öğretmendi” geçmişteki bir durumu bildiren isim soylu yüklemlerdir. Ayrıca “olmak” fiiliyle kurulan yapılar da isim soylu yüklemi destekler: “O doktor oldu.”

Yüklemin işlevi, cümlede olumsuzluk, soru ve kip gibi öğelerle zaman ve görünüm açısından zenginleşmektir. Olumsuzluk fiil çekimli yüklemde “değil” ile ya da özel olumsuzluk yapılarıyla gösterilir; soru ise yüklemin sonuna eklenen soru sözcüğü veya “mi/ mı/ mu/mu” gibi bağlaçlarla kurulur: “Gidiyor mu?”

Örnekler:

- Fiil çekimli yüklem: Ali kitap okuyor.

- İsim soylu yüklem: O doktor.

- Geçmiş zamanda isim soylu yüklem: O öğretmendi.

- Gelecek zaman fiil çekimli yüklem: Yarın gelmeyecekler.

- Soru formu: Gidiyor mu?