verðbólguheldni

Verðbólguheldni er hugtak í hagfræði sem lýsir þeirri tilhneigingu verðbólga til að halda sér há eða lækka ekki hratt eftir að upphaf hugmyndir eða högg gerðist í hagkerfinu. Hún endurspeglar hvort verðlag, laun og væntingar séu stöðug eða þreytast á nýjum aðstæðum og hversu hratt verðbólga gengur að markmiði eftir sársaukaköflun.

Orsakar verðbólguheldni eru margvíslegar. Væntingar um áframhaldandi verðbólgu leiða til þess að fyrirtæki og launagreiðendur taka inn verðbreytingar í framtíðarkostnað; samningar og laun eru oft bundin eða festa verð til lengri tíma; verðlags- og launakerfi geta aðlagast hægt, með indexation eða fastan uppfærsluhátt; peningastefnan getur líka verið tregðveitt eða treyst á kröfu um trúverðugleika sem veldur sniðsemi á verðbólgu í framtíðinni. Ytri högg, svo sem hækkanir á eftirspurn eða hrávöruverði, geta einnig skoppað verðbólgu frekar ef aðhald peningastefnu er óljóst eða ófast.

Mælingar á verðbólguheldni felast oft í einföldu ferli þar sem verðbólga er sett sem autóregressískt ferli (AR) og fáir stuðlar sem nálgast 1 benda til sterkra heldni. Að auki eru aðferðir eins og svar við skakkastýrðar högg (impulse responses) og samanburður við markmiðakerfi notaðar til að meta hversu hratt verðbólga snúist aftur að markmiði.

Áhrif fyrir stefnu liggja í því að há verðbólguheldni gefur til kynna að endurheimt verðbólgu að markmiði verði langsögn, og því þarf peningastefna að vera trúverðug, með skýrum leiðbeiningum og stöðugri nærveru sem minnkar væntingarviðvarandi verðbólgu. Í íslensku samhengi er markmiðið að samræma peningastefnuna við stöðugleika og væntingar, til að stytta tímann til að ná verðbólgu aftur að markmiði.