vdekshmërisë

Vdekshmëria është niveli i vdekjeve në një popullatë brenda një periudhe të caktuar, zakonisht shprehur si numër vdekje për 1,000 banorë në një vit. Ajo është një nga treguesit kryesorë të shëndetit publik dhe reflekton ndikimin e faktorëve të ndryshëm të jetesës, qasjes në kujdesin shëndetësor, sëmundjeve dhe ngjarjeve të papritura. Vdekshmëria lidhet ngushtë me jetgjatësinë dhe me shpërndarjen e moshave në një komunitet.

Format kryesore të matjes janë: norma e vdekshmërisë së përgjithshme (crude mortality rate), që tregon numrin total të vdekjeve për 1,000 banorë në një vit; norma e vdekshmërinë sipas moshës (age-specific mortality rate); dhe norma e vdekshmërinë e standardizuar sipas moshës (age-standardized mortality rate), e cila lejon krahasime ndërkombëtare duke kontrolluar diferencat në strukturën e moshave. Një tregues i veçantë është vdekshmëria e foshnjave (infant mortality rate), që mat vdejet nën moshën 1 vjeç në një vit.

Burimet kryesore të të dhënave janë regjistrimi civil dhe statistikat vitale, censuset dhe anketat. Sfidat përfshijnë nënraportimin, keqklasifikimin e shkakut të vdekjes, dhe vonesat në regjistrim. Standardizimi i moshës është i domosdoshëm për krahasime ndërkombëtare dhe afatgjata.

Në interpretim, vdekshmëria përshkruan avantazhet dhe sfidat shëndetësore të një shoqërie. Faktorët që ndikojnë përfshijnë statusin socio-ekonomik, aksesin në kujdes shëndetësor, sjelljet shëndetësore, sëmundjet kronike dhe ngjarjet epidemike. Zakonisht tendencia globale tregon rënie të vdekshmërive me përmirësimin e kujdesit shëndetësor dhe parandalimin, por në vendet me varfëri ose konflikte mund të mbeten nivele të larta. Vdekshmëria është një instrument thelbësor për planifikimin e politikave publike, monitorimin e programeve shëndetësore dhe identifikimin e grupeve të rrezikuara.