sársauki

Sársauki er huglæg upplifun sem tengist raunverulegum eða hugsanlegum vefjaskaða. Hann felur í sér bæði líkamlega tilfinningu og tilfinningalega reynslu og er oft mikilvæg viðvörunarkerfi líkamans. Sársaukaboð myndast þegar taugakerfið metur skaða eða hættu og flytjast til mænu og heila. Sársauki getur varað stutt eða langvarandi og breytist eftir aðstæðum, líðan og sálfélagslegum aðstæðum. Í læknisfræði er sársauki oft flokkaður eftir eðli (nociceptív vs neuropathic), staðsetningu (somatic vs visceral) og lengd (acute vs chronic).

Nociceptív sársauki skiptist í somatic (t.d. húð, vöðvar, beinin) og visceral (innri líffæri). Neuropathic sársauki stafar af skemmd eða vanstarfi taugakerfisins og einkennist oft af brennandi, náladofi eða einnig taugaverk.

Mat sársauka byggist á sjálfs- og sálrænum spurjum og notkun mælinga eins og Visual Analog Scale (VAS) eða Numerical Rating Scale (NRS, 0-10). Mikilvægt er að lýsa staðsetningu, eðli, tímanum, orsök og áhrifum sársaukans á daglegt líf, svefn og starfsemi.

Meðferð sársauka felur í sér fjölþætta nálgun. Fyrsta skref oft verkjalyf: NSAIDs eða paracetamól; opioids eru notuð með varúð. Fyrir langvarandi eða neuropathískan sársuka eru adjuvant lyf (tunglyndislyf) og taugalyf notuð. Auk þess eru líkamleg meðferð (sjúkraþjálfun, hreyfing), sálfræðimeðferð (hugrænar og atferlismeðferðir), svefnráðgjöf, streitustjórnun og venjuleg lífsstílsbreytingar mikilvæg.

Hvenær ber að leita læknis? Ef sársauki er nýr eða varir lengi, ef hann hindrar daglegt líf, svefn eða starfsgetu, eða ef einkenni bera með sér alvarlegt ástand, skaltu leita ráða. Langvinnur sársauki krefst oft gagnrýninnar mats og samvinnu fagfólks.