spekulatywny

Spekulatywny to przymiotnik w języku polskim oznaczający odnoszący się do spekulacji, oparty na domysłach lub rozważaniach teoretycznych, a nie na bezpośrednich danych empirycznych. Termin ten używany jest w różnych dziedzinach do opisania treści, hipotez lub modeli, które nie zostały jeszcze zweryfikowane empirycznie.

Pochodzi od rzeczownika spekulacja i od czasownika spekulować; przymiotnik ten wskazuje na podejścia opisujące możliwości, pojęcia i scenariusze, które pozostają w sferze rozważań teoretycznych.

W naukach i dyskursie akademickim spekulatywny charakter może opisywać teorie, modele lub scenariusze przyszłości, które służą narzędziom analitycznym, lecz nie potwierdzają się poprzez obserwacje. W literaturze i kulturze spekulatywny odnosi się do praktyk opowieści eksperymentujących z przyszłością, alternatywnymi rzeczywistościami lub technologiami; w tym kontekście mówimy o literaturze spekulatywnej, obejmującej science fiction, fantasy i pokrewne formy.

Rzetelność w użyciu tego określenia zależy od odróżnienia hipotez teoretycznych od danych empirycznych; nadmierna spekulacja bywa krytykowana w środowiskach naukowych. W praktyce termin ten podkreśla charakterystyczny, teoretyczny lub hipotetyczny sposób myślenia, który niekoniecznie przekłada się na potwierdzalne fakty. Zobacz także: literatura spekulatywna.