sjúkdómaferla

Sjúkdómaferlar eru þær lífverur eða fyrirbæri sem geta valdið sjúkdómi í hýsli. Helstu flokkar eru bakteríur, veirur, sveppir, ormar og parasítar, auk príóna sem hafa sérstaka sýkingarhætti. Sjúkdómaferlar geta komist inn í líkamann, fjölgað sér, valdið bólgu eða skaða vefjum og dreift sýkingunni til annarra hýsila.

Flokkun byggist á gerð og lifnaðarhátta. Bakteríur eru einfruma lífverur sem geta fjölgað sér án hýsils. Veirur eru mjög litlar og þurfa hýsilsfrumu til að fjölga sér. Sveppir geta valdið sýkingum sem koma fram á húð, neglum eða innri líffærum. Ormar og parasítar eru fjölbreyttar lífverur sem lifa í eða á hýsli og nærast á honum. Príónar eru prótein sem eru óeðlilega folduð og geta valdið taugaverkjum.

Smitst getur á mörgum leiðum: með beinum eða óbeinum samneyti, dropar frá öndun, menguðu fæði eða vatni, eða með vektorum eins og skordýrum. Hýsilnæmi, aldur og heilsufar hafa áhrif á útbreiðslu og alvarleika sýkinga.

Greining felst oft í sýnatökum og prófunum, svo sem ræktun og PCR, eða öðrum staðfestingartækjum. Meðferð við sjúkdómaferlum háð gerð sýkingar: bakteríur oft meðhöndlaðar með sýklalyfjum, veirur með sérstökum lyfjum eða bólusetningum og stuðningi við hýsilinn eftir þörf. Forvarnir eru lykilatriði: hreinlæti, bólusetningar, örugg matar- og vatnsnotkun, vektorstjórnun og eftirlit með útbreiðslu.