persónuleiki

Persónuleiki er samsett hugmyndafræði sem lýsir stöðugu mynstri hugsana, tilfinninga og hegðunar sem einkennir einstakling og endurtekur sig í mörgum aðstæðum. Hann skiptist oft í þætti eins og innsæi, stjórn á hvata, félagslegan feril og tilfinningalega sveigjanleika, og hann mótast af erfðum, þroskaferli og umhverfi.

Orðið persónuleiki kemur fram í fræði um frummálna og menn eru oft taldir hafa einstaklingsbundið samspil eiginleika sem er varanlegt yfir tíma. Í sálfræði eru mörg sjónarmið um orsakir persónuleika, þ.m.t. kenningar um erfðaeinkenni, félags- og námskenningar sem skoða hvernig reynsla og lærð hegðun móta persónuleika, sem og þróunar- og sálgreiningarkenningar sem leggja áherslu á innri árangur og ómeðvitaðar ferli.

Margar kenningar hafa verið þróaðar til að lýsa persónuleika. Traetkenningar eru algengar og ganga út frá þætti eins og opnun fyrir reynslu, samviskusemi, útivið, samvinnu, og tækni til að meta persónuleika. Big Five (Openness, Conscientiousness, Extraversion, Agreeableness, Neuroticism) er upphafskennslkerfi sem nýtist í mörgum aðferðum. Aðrar nálganir leggja áherslu á sálfræðilega byggingu eins og sjálfsálit, sjálfsstjórn og væntingar.

Mat persónuleika felur oft í sér próf og viðtöl. Notkun þeirra nær yfir sálfræði, ráðgjöf og starfsráðgjöf. Mælingar bera oft samanreiknaða áreiðanleika og réttmæti; þó séu takmörk til. Persónuleiki þróast með aldri og reynslu og getur breyst lítillega yfir tíma, en grunnmynstrin haldast yfirleitt. Samfélagslegir og menningarlegir þættir hafa einnig áhrif á hvernig persónuleiki er viðurkennt og metinn.</analysis>