optymizm

Optymizm to postawa polegająca na oczekiwaniu, że przyszłość będzie przynosiła korzystne zdarzenia, oraz na utrzymywaniu przekonania o możliwościach poprawy sytuacji mimo obecnych trudności. Może odnosić się do przekonania epistemicznego (o prawdopodobieństwie pozytywnych rezultatów), postawy emocjonalnej (ogólnej skłonności do odczuwania nadziei i zadowolenia) oraz dyspozycji behawioralnej (podejmowania działań ukierunkowanych na osiąganie korzystnych celów).

W filozofii rozróżnia się optymizm racjonalny (oparty na danych i realistycznej ocenie ryzyka) od optymizmu naiwnego (ignorującego ograniczenia i koszty), a także optymizm deterministyczny (zgodny z podziwem dla porządku świata) od optymizmu probabilistycznego (wyrażanego stopniowo). W pozytywnej psychologrii optymizm wiąże się z lepszym dobrostanem, większą wytrwałością i efektywniejszym radzeniem sobie ze stresem. Badania wskazują na związki z dłuższą oczekiwaną długością życia, lepszą kondycją układu sercowo‑naczyniowego i większą skłonnością do podejmowania profilaktyki zdrowotnej. Jednocześnie niekorzystne skutki nadmiernego optymizmu obejmują niedoszacowanie ryzyka, błędy w planowaniu i zaniedbanie środków ostrożności.

W ekonomii i polityce optymizm wpływa na akumulację kapitału, innowacje i zaufanie społeczne, ale może sprzyjać „optymistycznej iluzji” i bańkom inwestycyjnym. Krytycy podkreślają, że zbyt wysoka skłonność do pozytywnego postrzegania przyszłości bywa kosztowna dla jednostek i zbiorowości. Z tego powodu praktyki zarządzania ryzykiem, „najgorsze scenariusze”, świadome testowanie hipotez oraz regularne informacje zwrotne służą równoważeniu skłonności do optymizmu. Filozoficzne tradycje, od Leibniza po współczesne nurty praktyczne, koncentrują się na moralnych i społecznych skutkach postaw optymistycznych oraz ich roli w budowaniu odporności.