naczynioruchowe

Naczynioruchowe odnosi się do mechanizmów regulujących ton i średnicę naczyń krwionośnych, a tym samym przepływ krwi i ciśnienie tętnicze. W kontekście układu nerwowego termin ten najczęściej dotyczy włókien naczynioruchowych, które kontrolują napięcie mięśni gładkich ścian naczyń, zwłaszcza tętnic i tętniczek.

Podstawową klasą regulatorów są włókna nerwowe współczulne postganglionowe, które uwalniają noradrenalinę w naczyniach i powodują skurcz — vasoconstriction — poprzez receptory α-1. Dzięki temu układ naczynioruchowy odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu ciśnienia krwi, redystrybucji przepływu krwi podczas wysiłku, stresu lub w odpowiedzi na utratę krwi. W pewnych regionach organizmu, np. w mięśniach gładkich naczyń w odpowiedzi na adrenalinę, może dochodzić do vasodilatation poprzez receptory β-2, a także za pośrednictwem układu nerwowego nocy-nonadrenergicznego (NANC).

Regulacja naczynioruchowa zależy od wielu czynników lokalnych i centralnych. Czynniki lokalne obejmują metabolity tkankowe (CO2, H+, laktat), hormony i endotelialne mediatory, takie jak NO (dilator) czy endotelina-1 (skurcz). Mechanizmy centralne obejmują odruchy baroreceptorów i chemoreceptorów, które dostosowują aktywność układu współczulnego, aby utrzymać homeostazę ciśnienia krwi.

Znaczenie kliniczne obejmuje zaburzenia autonomicznego układu nerwowego, choroby naczyń, zespół Raynauda, a także reakcje na leki wpływające na ton naczyniowy. Zaburzenia naczynioruchowe mogą prowadzić do niestabilności ciśnienia tętniczego i zaburzeń perfuzji tkanek.