murakkablikni

Murakkablikni ishtirokchi bir tilga oid bo‘lib, murakkablik (murakkablik) so‘zining ob'ektiv, ya’ni ot sifatida "murakkablik"ning eʼtirofi yoki qismi sifatida ishlatiladi. Uzbek tilida murakkablik — tizim yoki hodisaning ko‘p o‘zaro ta’sir qiluvchi qismlardan tashkil topgan, chiziqsiz yoki oldindan to‘liq prognoz qilish qiyin bo‘lgan holat sifatida tavsiflanadi. Murakkablikni turli sohalarda o‘lchash, tushunish va boshqarish masalalari o‘rganiladi.

E’tiborga sazovor bo‘lgan nuqtalar: murakkablik so‘zi ning ildizi murakkab (kompleks) so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, -lik suffiksi bilan ot hosil qilinadi va -ni yoki -ni ob'ekt holatiga aylantiruvchi qo‘shimcha bilan "murakkablikni" shaklini oladi. Tarixiy va ilmiy kontekstda murakkablik turi ko‘plab yo‘nalishlarda o‘rganiladi: fizika, matematika, kompyuter fanlari, sotsiologiya, ekologiya kabi sohalarda tizimlarning o‘zaro bog‘liqliklari va keltirib chiqaradigan kutilmagan natijalari ko‘zda tutiladi.

Matematikada va kompyuter fanlarida murakkablik odatda uchraydigan tushunchalardan biri sifatida qo‘llanadi. Vaqt murakkabligi, joy murakkabligi kabi o‘lchovlar yordamida algoritmlar va tizimlar samaradorligi baholanadi. Kolmogorov murakkabligi yoki ta’riflovchi murakkablik kabi yondashuvlar ma’lumot miqdori yoki tasodifiy o‘zgaruvchilar uchun qiyinchilik darajasini ifodalaydi.

Turli fanlar kontekstida murakkablikni boshqarish yoki kamaytirish yo‘llari ham o‘rganiladi, masalan tizimlarning qisqa-xulqli modulga bo‘linishi, soddalashtirish yoki samarali manifestatsiya kanallarini aniqlash kabi amaliy choralar. Murakkablikni tushunish ilmiy tadqiqotlar uchun muhim yo‘nalish bo‘lib, murakkablikni ifodalaydigan uchinchi tomonga yo‘naltirilgan tahlillar orqali yaxshiroq qarorlar qabul qilishga yordam beradi.