kvíðaröskunin

Kvíðaröskun er samheiti yfir hóp geðraskana sem einkennast af miklum og langvarandi ótta eða áhyggjum sem erfitt er að hafa stjórn á og sem trufla daglegt líf. Algeng einkenni eru endurteknar eða langvarandi áhyggjur um ýmsa hluti sem erfið er að ráðalaða, oft fyrir margar vikur eða mánuði saman. Auk þess fylgja líkamleg einkenni svo sem kyngingar- eða vöðvaspennur, skjálfti, hraður hjartsláttur, sviti, óþægindi í lofti, slappleiki, svefntruflanir og einbeitingarvandi. Eftir því sem röskunin gengur lengra getur einstaklingurinn haft ótta við að missa stjórn á aðstæðum eða upplifa ofurskyldu til að forðast aðstæður sem vekja ótta.

Kvíðaröskun nær yfir mismunandi undirtegundir. Algeng er almenn kvíðaröskun (generalized anxiety disorder, GAD), sem einkennist af stöðugri áhyggju og óöryggi. Aðrar undirtegundir fyrirbæra inn í hópinn eru panikröskun (panic disorder) sem felur í sér endurtekin panikramma, félagsfælni (social anxiety disorder) og sérstök fælni (specific phobia). Röskunina greina með samtali og kerfislegri mati sem tekur tillit til einkenna, fjölda þeirra og truflana í daglegu lífi, og oft eru einnig annarra geðraskana til staðar, til dæmis þunglyndi.

Meðferð kvíðaröskunar byggir oft á samtalsterkri sálgæslu og atferlismeðferð eins og skilyrðingu og hugrænni atferlismeðferð (CBT), stundum með aukinni áhættu- eða gagnreyndri nálgun (exposure therapy). Lyf, sér í lagi SSRI- eða SNRI- lyf, eru einnig notuð og hægt er að nota tímabundin róandi lyf eða beta-blockera við sérstökum aðstæðum. Meðferð og stuðning geta bætt lífsgæði og minnkað einkennin verulega.

Kvíðaröskun er algeng og oft læknanleg með réttri meðferð; samt getur hún verið langvinnt ástand hjá sumum einstaklingum ef hún er ómeðhöndluð.