kozmologjinë

Kozmologjia është studimi shkencor i universit në shkallë të gjerë. Ajo përpiqet të kuptojë origjinën, evolucionin, strukturën dhe fatin përfundimtar të gjithë universit. Termi vjen nga greqishtja "kosmos" që do të thotë "rend" ose "botë" dhe "logos" që do të thotë "studim".

Rreth vitit 1920, kozmologjia filloi të bëhej një fushë e vërtetë shkencore, falë zhvillimeve teorike dhe vëzhgimore. Teoria e Relativitetit të Përgjithshëm të Albert Einsteinit, e publikuar në vitin 1915, ofroi një kornizë teorike për të kuptuar gravitetin dhe strukturën e hapësirës-kohës, duke i mundësuar kozmologëve të modelojnë universin si një tërësi. Zbulimet e mëvonshme, si zgjerimi i universit nga Edwin Hubble në vitin 1929, mbështetën më tej idenë e një universi dinamik.

Modeli kryesor kozmologjik aktual është modeli i Big Bangut. Ky model sugjeron se universi filloi nga një gjendje e jashtëzakonshme e nxehtë dhe e dendur rreth 13.8 miliardë vjet më parë dhe që atëherë është zgjeruar dhe ftohur. Dëshmitë kryesore për këtë teori përfshijnë rrezatimin e sfondit kozmik (CMB), abbundancën e elementeve të lehtë dhe zgjerimin e universit. Kozmologjia studion gjithashtu komponentët kryesorë të universit, si materja e errët dhe energjia e errët, të cilat duket se përbëjnë shumicën e përmbajtjes energjetike të universit, megjithëse natyra e tyre mbetet e panjohur.

Qëllimi i kozmologjisë është të ndërtojë një kuadër të qartë dhe koherent se si funksionon universi, duke përdorur kombinimin e teorisë fizike dhe vëzhgimeve astronomike. Kjo fushë vazhdon të evoluojë ndërsa shkencëtarët përpiqen të sqarojnë misteret e saj më të mëdha.