kapitalískur

Kapitalískur er hugtakið sem er notað til að lýsa stjórnarskrálegu kerfi sem byggir á einkareynslu og frjálsu markaðskerfi. Í kapitalískum löndum er eignarréttur á fjármuni og framleiðsluvölu mikilvægur þáttur, og er stjórnun þessarar eignar oft í eigu einkaaðila. Þessi kerfi hafa oft verið talin leysanir á fjárhagslegum vanda og hafa leitt til mikillar vöxtar og velferðar í sumum löndum.

Hugtakið kapitalískur er oft notað í samræmi við ólíkar stjórnarskrálegar stefnur, svo sem frjálslyndan kapitalisma, keppniskapitalisma og keppnissamfélagslegan kapitalisma. Frjálslyndur kapitalisma leggur áherslu á minnsta mögulega ríkisábyrgð og frjáls markað, en keppnissamfélagslegur kapitalisma leggur áherslu á samfélagslegar skyldur fyrirtækja og ríkisins.

Kapitalískar stjórnarskráar hafa verið umdeildir í mörg ár. Þeir sem stuðla að því segja að það leidi til fjárhagslegs vöxtar, nýsköpunar og aukins velferðar. Þeir sem andstæðir eru því segja að það leidi til ójævnvægis, fjárhagslegra krísa og ólíkra afleiðinga fyrir samfélagið.

Dæmi um lönd sem eru talin kapitalískust eru Bandaríkin, Bretland og Kanada, en þar eru stjórnarskrálegar stefnur oft blandaðar og breytilegar. Í sumum löndum er kapitalískur stjórnarskrá samfelldur við stjórnarskrá sem leggur áherslu á samfélagslegar skyldur, svo sem velferðarkerfi.

Kapitalískur stjórnarskrá hefur haft mikil áhrif á heimsfjárhaginn og stjórnarskrá löndanna. Það hefur einnig valdið miklum umdeilum um hvernig fjárhagslegar stefnur og stjórnarskráar eigi að vera samfélagslega réttlætar og hvernig þær eigi að vernda mannréttindi og fjárhagslegar auðlindir.