heimsstyrjöldina

Heimsstyrjöldin, oft kölluð Seinni heimsstyrjöldin, var alþjóðlegt stríð sem stóð frá 1939 til 1945. Helstu öxulveldin voru Þýskaland undir nasistatjórn, Ítalía og Japan, en Bandamennirnir voru ríki eins og Bretland, Bandaríkin og Sovétríkin. Stríðið hófst með innrás Þýskalands í Pólland 1. september 1939 og breiddist út til Evrópu, Afríku, Asíu og Kyrrahafsins.

Á Evrópu urðu mörg mikilvæg átök: fall Frakklands árið 1940; innrás Þýskalands í Sovétríkin 1941 (Barbarossa); orrustur við Stalíngrad 1942–1943; árás Japans á Pearl Harbor 1941 sem dró Bandaríkjamenn inn í stríðið. D-Day, landganga Bandamanna í Normandí 6. júní 1944, breytti gangi stríðsins í Evrópu. Stríðinu lauk í Evrópu með uppgjöf Þýskalands 8. maí 1945; í Kyrrahafi endaði stríðið með japönsku uppgjöfinni 2. september 1945.

Áhrif heimsstyrjaldarinnar voru gríðarleg. Samkvæmt áætlaðri tölfræði létust um 60–85 milljón manns, mörg þorp og borgir eyðilögðust og samfélög urðu fyrir verulegum skemmdum. Hélförðin og aðrar útrýmingarherferðir nasista höfðu djúpstæð áhrif á mannréttindi og samfélagið. Stríðið leiddi til stofnunar Sameinuðu þjóðanna, breytinga á stjórnmálum og hagkerfum og nýrra öryggishugmynda og stofnana eftir stríð.

Ísland var hlutlaust í upphafi heimsstyrjaldarinnar en árið 1940 var landið hernumið af Bretlandi til varnar gegn mögulegri innrás þýskra afla. Síðar kom Bandaríkjaher að vernd og hernaðarframkvæmdum. Í júní 1944 lýsti Ísland yfir sjálfstæði frá Danmörku og varð lýðræðislegt lýðveldi. Stríðið hafði einnig veruleg áhrif á íslenskt efnahagslíf og samfélag og leiddi til aukinnar þátttöku landsins í alþjóðlegum stofnunum eftir stríð.