heildarskilning

Heildarskilningur er nálgun eða viðhorf sem leitast við að skilja fyrirbæri með áherslu á heildina og þau tengsl sem hlutar þess hafa hvert við annan. Hann leggur áherslu á samspil, samhengi og emergent eiginleika sem myndast þegar hlutar vinna saman og sem verða ekki sýnilegir við einangraða skoðun.

Orðið samanstendur af heildar- og skilningur. Í íslenskri fræðisögu hefur hugurinn verið notaður til að lýsa kerfis- eða holisma-sýn sem stendur í mótsögn við eindregna aðskilnað eða hlutbundna stundtöku. Heildarskilningur tengist hugmyndum um holisma og kerfiskenningar, þar sem mikilvæg er öflug samverkandi heild fremur en einingagreining einangraðra hluta.

Notkun heildarskilnings hefur teygt sig yfir mörg svið. Í menntun stuðlar hann að millirannsóknarnámi og lausn vandamála sem krefjast samvinnu ólíkra fræða. Í stjórnkerfi og stefnumótun hjálpar hann til við að taka tillit til félagslegra, efnahagslegra og umhverfislegra þátta í heild sinni. Í vistfræði, heilsugæslu og smáríkjunum leiðir hann til samþættingar þjónusta, ásamt gagnkvæmri ábyrgð og langtímasjónarmiði.

Helstu aðferðir til að ná heildarskilningi eru kerfiskenningar, kerfiskortlagning og notkun greina til að sýna orsök, bakslag og tengsl. Þátttaka hagsmunaaðila, samþætting þekkingar úr mörgum greinum og langtímasjónarmið eru kjarnastofnar í vinnunni.

Mikil landsýn getur gagnast, en hún er einnig gagnrýnd sem óskýrt hugtak sem erfitt er að mæla og skilgreina nákvæmt. Til að forðast ofvíðsýnina þarf heildarskilningur að byggja á kerfiselgu og hlutlægri gagnrýni.

See also: holismi, kerfisvitund, kerfiskenningar, fyrirbærafræði, alhliða menntun.