glükokortikoidiretseptori

Glükokortikoidiretseptörü (GR), glukokortikoid adı verilen steroid hormonlarının etkisini aracılık eden bir nükleer reseptördür. İnsanlarda NR3C1 adlı gende kodlanır ve ana işlevi, glukokortikoid bağlandığında konformasyon değiştirip sitoplazmik bir kompleks halinde bulunan GR’nin çekirdeğe geçmesini sağlayarak hedef genlerin transkripsiyonunu düzenlemektir. GR, tipik olarak Hsp90 gibi şaperon proteinleriyle kapalı bir kompleks halinde bulunur; ligand bağlandığında bu kompleks dağılır ve GR çekirdeğe geçerek glukokortikoid yanıt elemanları (GRE) olarak adlandırılan promotor bölgelerine bağlanır. Bu bağlanmayla bazı genlerin transkripsiyonu tetiklenir veya baskılanır. Ayrıca GR, NF-κB ve AP-1 gibi inflamatuar faktörlerle etkileşime girerek inflamasyonu baskılar; bu transrepressif etki glukokortikoidlerin anti-inflamatuar etkisinin merkezi olarak görülür. Genomik etkilerin yanı sıra bazı hızlı (non-genomik) etkiler de söz konusudur; membranla ilişkili GR yoluyla veya sitoplazmik etkileşimlerle gerçekleşebilir.

İkincil olarak iki ana izoform üreten alternatif splicing ile GRα ve GRβ oluşur. GRα, tipik fonksiyonları sürdürürken GRβ bazı durumlarda ligand bağlama kapasitesi olmaması nedeniyle dominant negatif olarak davranabilir ve glukokortikoid duyarlılığını etkileyebilir.

Fizyolojik olarak GR, metabolik denge, bağışıklık yanıtı ve stres düzeni gibi süreçlerde rol oynar. Klinik olarak sentetik glukokortikoidler (örneğin deksametazon, prednizon) inflamasyon, alerjik durumlar ve bağışıklık bozukluklarında kullanılır. GR işlevlerindeki bozulmalar glukokortikoid direnci veya Addison hastalığı gibi adrenal eksikliklerle ilişkilendirilebilir ve bazı durumlarda Cushing sendromu riskine katkıda bulunabilir.