fitusýrur

Fitusýrur eru langar karboxýlsýrur með langa kolvetniskeðju. Þær eru byggingareining lípíða og eru í mörgum fitusamböndum líkamans, til dæmis í þríglýseríðum og fosfólípíðum. Fitusýrur eru mettaðar eða ómettaðar eftir fjölda tvítengja í keðjunni. Mettaðar hafa engan tvítengi; ómettaðar hafa eitt eða fleiri. Einómettaðar hafa eitt tvítengi, fjölómettaðar fleiri en eitt. Tvítengi geta verið cis- eða trans‑isómer; náttúrulegar fitusýrur eru yfirleitt cis. Omega-3 (n-3) og omega-6 (n-6) vísa til staðsetningar tvítengisins frá methyl-endanum.

Sumar fitusýrur eru líffræðilega nauðsynlegar; líkaminn getur ekki myndað þær sjálfur. Helstu ólífsnauðsynlegu omega-sýrurnar eru linól­sýra (LA, 18:2 n-6) og alfa-línólínsýra (ALA, 18:3 n-3). Með tíma geta þær verið umbreytt í lengri sýrur eins og EPA (20:5 n-3) og DHA (22:6 n-3).

Hlutverk fitusýrna í líkamanum eru fjölbreytt: þær eru orkugjafi, grundvöllur frumuhimna og forverar boðefna (t.d. eicosanoids). Þær hafa einnig hlutverk í þroska taugakerfis og sjón, og stýra ýmsum líffræðilegum ferlum.

Fæðuuppspretta: Fitusýrur koma úr bæði dýra- og plöntufitu. Helstu uppsprettur eru fiskur og skelfisk (ríkar af langkeðju omega-3 sýrum, EPA og DHA), fræ og hnetur, linolíur og ólífuolía sem veita omega-3 og omega-6. Mettaðar sýrur finnast aðallega í dýrafitu og mjólkurvörum; trans-sýrur eru oft í unnum vörum og ættu að takmarka neyslu þeirra.

Frásögn og melting: Brisliplasi brýtur þríglýseríð niður í fríar fitusýrur og monoacylglyceról; þær eru teknar upp í þarmatotum og endurraðað í þríglýseríði sem flytjist í eitla- og blóðrás.