düzelmek

Düzelmek, Türkçe’de iki ana anlamı olan bir fiildir. Birincisi fiziksel olarak bir şeyin düzleşmesi veya daha düzenli hâle gelmesiyle ilgilidir; ikincisi ise bir durumun, özellikle sağlık veya koşulun, iyileşmesi veya iyileştirilmesi anlamındadır. Bu fiil, öznenin durumunun olumlu yönde değiştiğini ifade eder ve çoğunlukla özneye bağlı olarak kullanılır.

Etymoloji açısından düzelmek, düz kökünden türeyen ve -el- fiil köküyle birleşen bir Türkçe fiildir. Eylem, “düz-” kökünün anlamını genişleterek bir şeyin eski bozuk hâlinden doğru, düzgün hâle gelmesini anlatır. Düzeltmek ise farklı bir anlam taşır ve geçişli bir fiildir: bir şeyi bozuktan doğruya veya hatadan düzeye geçirmek için kullanılır; örneğin hataların düzeltilmesi söz konusudur.

Kullanım açısından düzelme genellikle kendiliğinden veya çaba ile gerçekleşen iyileşmeyi ifade eder. Örnekler: Hasta birkaç gün içinde düzelecek. Durum giderek düzeliyor. İlişkiler arasındaki gerginlik düzelecek. Ayrıca düzelmek, bir şeyin bozulmuş halinin toparlanması anlamında da kullanılır.

Düzeltmek ile düzelmek arasındaki fark savunucusu: Düzeltmek, bir şeyi hatalı durumdan doğru hâle getirmek için yapılan geçişli bir eylemdir ve nesne alır. Düzelmek ise öznenin kendi durumunun iyileşmesi veya düzenlenmesi anlamında intransitif bir fiildir; örneğin sağlık gelişir, durum toparlanır.