bilinç

Bilinç, Türkçe'de genelde öznel deneyimin farkında olma durumunu ifade eder. Bir kişinin duygu, düşünce, algı ve hatıralar gibi içsel deneyimlerine kendi kendinin erişebilmesi, bunları tanımlayabilmesi ve bunlar üzerinde deneyim sahibi olarak hareket edebilmesi bilinç kavramının temel unsurlarını oluşturur. Ayrıca çevreyle olan etkileşimin farkında olmak, dikkatini yönlendirmek ve deneyimini raporlayabilmek de bilinç kapsamına girer. Bilinç ile farkındalık arasındaki kullanım farklılıkları bulunabilir; bazı bağlamlarda farkındalık daha çok çevresel uyarımlara karşı tetikte olma halini, bilinç ise içsel deneyimi de kapsayan daha geniş bir kavramı belirtir.

Felsefi yaklaşım: Bilinç felsefesinde temel sorun, öznenin deneyimlerinin nasıl açıklanacağıdır. Deneyim özneye ait iken nesneler hakkındaki bilgiler çoğunlukla bu deneyimlerin yapılarına dayanır mı sorusu sorulur. Fenomenoloji (Husserl), varoluşçu ve bilişsel yaklaşımlar bu soruna farklı yanıtlar verir. Ayrıca bilinç, bilinçdışı süreçler ve zihin-beden ilişkisi bağlamında da tartışılır; nörobilim, bilinç durumlarının beyin aktivitesiyle bağlantısını araştırır, fakat tek başına beyin aktivitesi bilinçli deneyimi tam olarak açıklayamayabilir.

Bilinç düzeyleri; uyanık bilinç, dikkatle odaklanılan bilinç ve bazı otomatik süreçler aracılığıyla ortaya çıkan daha sınırlı bilinç halleri gibi farklı katmanlar içerir. Bilinçli süreçler ile bilinçdışı süreçler arasında işlevsel ayrımlar yapılır; şu anki farkındalık ile otomatik bilişsel işlemler arasında farklar bulunur.

Klinik ve etik boyutlar: Bilinç kaybı, koma, vegetatif durumda olanlar dahil olmak üzere tıbbi durumlarda bilinç göstergeleri önemli ölçütlerdir. Bilinç ölçümü, öz bildirimlere, davranışsal yanıtlarına ve nörolojik göstergelere dayanır; ancak kesin ölçümü zordur. Bilinç kavramı, psikoloji, tıp, felsefe ve hukuk gibi alanlarda merkezi bir konudur.