Verðstýrð

Verðstýrð er lýsingarorð notað um verðlagningu eða verðkerfi sem stjórnvöld eða opinber stofnun hafa haft með höndum eða stefnt að. Í slíkum kerfum er verð vöru eða þjónustu ákvarðað frekar af stjórnvöldum en af framboði og eftirspurn í frjálsum markaði. Verðstýrð aðgerðir eru oft notaðar til að tryggja að nauðsynjar séu aðgengilegar, til að stuðla að efnahagslegum stöðugleika eða til að vernda tekjuhópa.

Helstu form verðstýrðra aðgerða eru: (1) beina verðsetningu þar sem verð er ákveðið af stjórnvöldum; (2) hámarks- eða lágmarksverð sem takmarka þróun verðlags; (3) verðbands sem halda verð innan tiltekins bils; (4) stuðningsúrræði eða niðurgreiðslur sem lækka raunverð tiltekinnar vöru eða þjónustu; (5) reglubundin verðstöðvun sem miðar að því að draga úr verðbreytingum í ákveðnum svæðum.

Hagfræðileg nálgun á verðstýrð kerfi hefur bæði kosti og galla. Að einu leyti geta þau verndað neytendur og stuðlað að stöðugleika, en þau geta líka leitt til skorts, minnkaðrar framleiðslu og fjárfestingar, gæðaskorts og svarts markaðar ef verð eru stillt of þröngt eða óhentugt. Þess vegna krefst framkvæmd þeirra vandlægra eftirlits, tímabundinnar endurskoðunar og samfelldra samdrátta milli ríkis og markaðar.