Síðfræði

Síðfræði er hugmyndafræði og menningarleg stefna sem kom fram seint á 20. öld og gagnrýndi hugmyndir modernismans. Hún hafnar algildum sannindum, stórsögum og endanlegri lýsingu á heiminum, og leggur áherslu á fjölbreytileika, óvissu og samspil tákna í menningu og listum.

Uppruni hennar liggur í alþjóðlegum rökræðum í bókmenntum, heimspeki og félagsvísindum. Helstu áhrif hafa komið frá Jean-François Lyotard sem talaði um skort á stórsögu og mikilvægi margbreyttra túlkunar; auk annarra hugsýnanna eins og Jean Baudrillard, Michel Foucault og Jacques Derrida.

Einkenni hennar eru: gagnrýni á algild sannindi og heildarsögu; plúrúlismi og samspil mismunandi stílbragða; samvirkni texta eða intertextuality; metafiktion og sjálfviðurkenning; brottfall hefðbundinna fortíðar og tilraunir með hibríðstíl; aukin áhersla á tungumál, framsetningu og áhrif fjölmiðla og neyslumenningar.

Notkunarsvið hennar skarðist yfir bókmenntir, kvikmyndir, myndlist, arkitektúr, tónlist og félags- og menningarannsóknir. Í bókmenntum felst áhersla á sjálfspeglun og tilvist, í kvikmyndum á ólínulega sögusögu og sjálfviðurkenn; í arkitektúr á dekonstruun og leik með form og vísanir.

Gagnrýni: sumir kalla síðfræði ómarkvissa eða of rýmkaða, sem geti vakið siðferðilegar spurningar og þokað markmiðum. Aðrir halda hins vegar að hún opni fyrir fjölbreyttari raddir og gagnrýni á valdakerfi.

Í samtímanum lifir síðfræði áfram sem viðfangsefni í rannsóknum, listum og menningu. Hún er ekki einhlít stefna heldur rými fyrir gagnrýni á hvernig við skiljum heiminn, tungumálið og samfélagið.