Stereokimya

Streokimya, moleküllerin uzaydaki konfigürasyonlarının kimyasal tepkimeler, fiziksel özellikler ve biyolojik etkileşimler üzerindeki etkilerini inceleyen kimya dalıdır. Bu alan, asimetrik merkezlerin varlığı veya yokluğu, enantiomerler, diastereomerler ve optik aktivite gibi kavramları kapsar. Asimetrik merkez, dört farklı grubun bağlı olduğu ve aynaya bakıldığında birbirinin aynası olan bir yapı oluşturduğu durumları ifade eder. Enantiomerler birbirinin aynasıdır ve çoğu durumda biyolojik olarak farklı etkileşimler gösterir. Diastereomerler ise enantiomer değildir ve farklı fiziksel özellikler sergiler. Optik aktivite, kiral yapıda ışığın düzlemini döndürmesiyle ölçülür; polarimetre kullanılır. Cahn-Ingold-Prelog (CIP) kuralları, bir asimetrik merkezin R veya S konfigürasyonunu belirler.

Tarihsel olarak stereokimya, Pasteur’ün tartarik asit kristallerini ayrıştırması ve van ’t Hoff ile Le Bel’in tetrahedral karbon kavramını ortaya koymasıyla gelişti. Modern konvansiyonlar CIP sisteminin tanımlanmasıyla standartlaştı.

Streokimya konformasyonel isomerizm, stereoselectivity ve stereospecificity gibi kavramları içerir. Siklik sistemlerde konformasyonel varyantlar (ör. sikloheksan) axial ve equatorial yönelimler gibi farklılıklar yaratır. Uygulamaları arasında ilaç geliştirme, biyomoleküllerin etkileşimleri ve katalitik süreçler bulunur. Enantioseçici sentezler, belirli bir enantiomerin üstün üretimini hedefler ve enantiomerik fazlalık (ee) ile değerlendirilebilir.