Rannsóknarháttur

Rannsóknarháttur er íslenskt hugtak sem lýsir kerfisbundinni nálgun við að afla og bera saman upplýsingar til að svara rannsóknarspurningu. Hann nær yfir hönnun rannsóknar, gagnaöflun og gagnagreiningu og styður ferli sem er kerfisbundið og endurtekjanlegt.

Orðrót hugtaksins liggur í rannsaka (að kanna) og háttur (mát, háttur) og nær yfir mátann til rannsóknar. Í íslenskri vísindalegri umræðu er hann notaður sem yfirhugtak fyrir þær aðferðir sem beitt er til að afla og túlka gagna, hvort sem um er að ræða náttúruvísindi, félvísindi eða mannleg fyrirbæri.

Rannsóknarháttur skiptist oft í huglægir (qualitative) og tölfræðilega (quantitative) aðferðir, eða blandaðar aðferðir (mixed methods). Huglægir aðferðir leggja áherslu á merkingu og samhengi og nota t.d. viðtöl, þátttökuaðferðir, etnógrafíu og textagreiningu. Tölfræðilegar aðferðir byggja á mælingum og tölfræðilegri úrvinnslu gagna, og notuð eru aðferðir eins og könnanir og tilraunir. Blandaðar aðferðir sameina einkenni beggja og veita möguleika á samþættri nálgun.

Siðfræði og gæði: Gæði rannsóknarhátts raðast af skýrum aðferðum, gagnsæi, persónuvernd og upplýstu samþykki. Mikilvægt er að varðveita nafnleysi og persónuupplýsingar og skrásetja vinnubrögð til að auka endurtekningu og trúverðugleika. Til aukins réttmætis er oft notuð triangulation, þ.e. að safna og bera saman gögn með fleiri en einum aðferð.

Í íslenskum háskólakerfum er rannsóknarháttur grundvallar í kennslu og rannsóknarstarfi og er hann kenndur í mörgum greinum, s.s. sálfræði, félagsvísindi, náttúruvísindi og mannfræði.