Rannsóknamálum

Rannsóknamálum er notað um mál sem snerta rannsókn lögreglu og saksóknara á meintum refsiverðum brotum eða öðrum tilvikum sem krefjast upplýsandi gagnaöflunar. Í íslensku réttarkerfi lúta þessi mál grunnreglum um sannleikann, réttindi einstaklinga og tryggingu fyrir réttaröryggi. Rannsóknir geta einnig átt við innan annarra stofnana og tilvika þar sem hlutverk rannsóknar er að skera úr um staðreyndir og ábyrgð, en með kjarnann að lögreglu- og saksóknarferli.

Aðilar rannsóknarinnar eru fyrst og fremst lögreglan (rannsóknarlögregla) og saksóknari. Lögreglan annast gagnaöflun, yfirheyrslur, heimildarleit og ráðstafanir sem krefjast laga. Saksóknari metur hvort næg sönnunargögn liggi fyrir til að fara með málið til dómstóla eða hvort mál verði hætt eða sleppt. Aðrir aðilar, svo sem dómstólar og sérfræðingar, koma einnig að ferlinu eftir þörfum.

Ferlið felur í sér upphaf rannsóknar þegar tilkynnt er um meint brot eða grunur vaknar. Rannsóknin felur í sér skráningu atvika, gagnaöflun, yfirheyrslur, úrvinnslu gagna og stundum frágengna sérgreina greiningu. Ofantaldar aðgerðir geta falið í sér leit eða föngun gagna með heimild. Eftir að næg sönnunargögn liggja fyrir ákveður saksóknari hvort ákæra verði gefin út, málið farið fyrir dómstóla, eða mál lagt niður. Í sumum tilfellum getur verið gæsluvarðhald eða aðrar bráðabirgðaaðgerðir.

Réttindi og gegnsæi eru grundvallaratriði í rannsóknum. Sakbornir njóta réttinda til verndar og réttar aðstoðar, þolendur fá einnig vissa vernd og aðkomu í ferlinu. Ferlið er rekið samkvæmt lögum, þar sem lög um meðferð sakamála og tengd réttarreglur veita grundvöll og eftirlit.