Lagfræðikenningar

Lagfræðikenningar, eða kenningar um lagfræði, eru fræðilegar byggingar sem leitast við að útskýra eðli laga, uppruna lagakerfis og hlutverk þeirra í samfélaginu. Þær fjalla um hvaða gildi lög hafa, hvaðan þau koma og hvernig réttarkerfið starfar í raun, hvernig lög verða að fullgildum reglum og hvernig það stuðlar að réttlæti og skipulagi.

Helstu sjónarmið lagfræðikenninga eru náttúrúrattur og lögfræðilegur positivismi. Náttúruréttur segir að lög eigi uppruna sinn í fyrirframgefnum siðferðilegum reglum eða réttindum sem eru óháð stofnunum og löggjafarvaldinu. Talið er að lögin endurspegli æðri rétt eða réttindi sem standi fyrir utan lagakerfið. Sögulega hafa t.d. Thomas Aquinas, Lon Fuller og John Finnis haft áhrif á þessar hugmyndir.

Lögfræðilegur positivismi heldur fram að lög séu gild tilvist vegna uppruna þeirra, þ.e. frá löggjafanum eða lagastofnun, og að réttmæti laga felist í lögmæti upprunans frekar en siðferðilegu samræmi. Helstu talsmenn eru John Austin, H. L. A. Hart og Hans Kelsen.

Réttarréttirealisma og gagnrýni leggja áherslu á að lög og dómsframkvæmd séu oft mótuð af raunverulegum aðstæðum, stofnunum og valdi frekar en af skýrri lagafræði. Dómstólar, valdbeiting og stundum dómarar hafa þar stórt vægi; þekktir höfundar eru Oliver Wendell Holmes Jr. og Karl Llewellyn.

Aðrar nálganir fela í sér hermeneútíska lagfræði (túlkun laga í ljósi samhengi og gildismats), feministísk lagfræði og hagfræðileg lagfræði (law and economics). Lagfræðikenningar veita verkfæri til að skýra réttarþróun, túlkun laga og samfélagsleg áhrif laga.