Harakatlarni

Harakatlarni uzbek tilida harakatlar so‘zining aniqlangan ko‘pligi sifatida foydalanadigan ot bo‘lib, bu iborada “the actions” yoki “the movements” degan ma’noni beradi. Harakatlarni ot sifatida gapning bevosita ob’ekti bo‘lib keladi.

Harakatlar so‘zi arabcha kelib chiqqan harakat ( movement, action) so‘zidan qurilgan bo‘lib, -lar bosh qo‘shimchasi bilan ko‘plikni ifodalaydi. Shuning uchun harakatlar — “the actions” degan ma’noni anglatadi. Uning aniqlik ko‘rsatish uchun bo‘ladigan shakli harakatlarni bo‘lib, -ni aniqlik ob’ekt ko‘rsatish qo‘shimchasi bilan qo‘shilgan shaklga o‘tadi.

Morfologiya jihatidan: asosiy so‘z harakat + ko‘plik -lar → harakatlar; aniqlik ob’ekti uchun -ni qo‘shiladi → harakatlarni. Bu yig‘indi o‘yinlar fonetik uyg‘unlikka mos ravishda harakatlarni shaklini oladi. Aniqlik ob’ekt sifatida harakatlarni ko‘rsatish uchun ko‘proq ruxsat berilgan vaziyatlarda ishlatiladi.

Qo‘llanilishi: harakatlarni fe’l bilan bog‘lab gap tuziladi. Masalan: U harakatlarni ko‘rdi. Biz harakatlarni tahlil qilamiz. Ular harakatlarni to‘g‘ri bajarishda davom etadi. Bu shakl ko‘plab rasmiy yoki yozma matnlarda keng qo‘llanadi va aniqlikni ta’kidlaydi.

Izohlar: Uzbek tilida -ni aniqlik ob’ekti bo‘ladi; -ni qo‘shilishi so‘zning oxiridagi tovushlar bilan mos ravishda keladi. Harakatlarni kabi shakllar, son, holat va fe‘l talablari bilan mos ravishda o‘zgarishlarni ko‘rsatadi.