Hagstærðarlíkön

Hagstærðarlíkön, einnig þekkt sem statistical models á ensku, eru tölfræðilegar aðferðir sem nota gögn til að lýsa, spá eða ákvarða hluti í umhverfi eða kerfum. Þau eru mikið notuð í ýmsum fræðum eins og efnahagsfræði, félagsfræði, læknisfræði og náttúruvísindum til að skilja samhverfu og háð varatala.

Þessi líkan byggja á því að mörg ferli eða fyrirbæri séu mynduð af tilteknu mynstur eða hegðun sem hægt er að lýsa með stærðfræðilegum jöfnum. Við gerð hagstæðarlíkanna eru gögnnotuð til að meta og framkvæma ályktanir um breytur og tengsl þeirra. Algengar týpur eru línuleg líkan eins og línuleg aðhvarfsgreining (linear regression), sem lýsir tengslum milli óháðra og háðra breyta, og flóknari líkan eins og hornrétt líkan (generalized linear models) eða margliðulíkan.

Hagstærðarlíkön er mikilvægt tæki til að gera væntingar og ályktanir um framtíðargildi eða óþekktar breytur, og þeir eru grundvöllur fyrir ýmsar tölfræðilegar prófanir og endurmat. Árangur þeirra ræðst af því hversu vel þau endurspegla raunveruleikatengslin í gögnunum og hversu rétt er að foraðað með þeim.

Mikilvægt er að velja viðeigandi líkan og gera ítarlega mat á því lýsi það gögnin rétt. Þau leggja grunn að gagnvirkum ákvarðanatökuferlum og rannsóknaraðferðum sem styðja við stefnumótun og fræðilegar rannsóknir.