Falsifikueshmëria

Falsifikueshmëria është një koncept filozofik dhe shkencor thelbësor, i prezantuar kryesisht nga Karl Popper, që përcakton kriterin për dallimin midis shkencës dhe pseudoshkencës. Sipas Popperit, një teori ose hipotezë konsiderohet shkencore nëse mund të testohet dhe të hidhet poshtë nga vëzhgimet empirike. Me fjalë të tjera, duhet të ekzistojë mundësia që një eksperiment ose vëzhgim i vetëm të vërtetojë se teoria është e gabuar.

Ky parim kundërshton qasjet e mëparshme që theksonin verifikueshmërinë, ku një teori konsiderohej shkencore nëse mund të konfirmohej nga vëzhgime. Popper argumentoi se verifikimi nuk është i mjaftueshëm sepse gjithmonë mund të gjenden vëzhgime që përputhen me një teori, veçanërisht nëse ajo është e vagëlluar ose e ndërlikuar. Në vend të kësaj, shkencëtarët duhet të përpiqen aktivisht të gjejnë prova që mund të hedhin poshtë teoritë e tyre. Një teori që i mbijeton përpjekjeve të shumta për ta falsifikuar atë, bëhet më e besueshme, por kurrë nuk mund të konsiderohet përfundimisht e vërtetë.

Falsifikueshmëria ka implikime të gjera. Ajo ndihmon në identifikimin e teorive jo-shkencore si astrologjia, psikoanaliza (në disa interpretimet e saj sipas Popperit) ose kreacionizmi, të cilat shpesh janë të formuluara në mënyra që i bëjnë ato rezistente ndaj çdo kundërshtimi empirik. Nëse një teori nuk mund të hidhet poshtë nga asnjë vëzhgim i mundshëm, atëherë ajo nuk ofron asnjë informacion të vlefshëm rreth botës reale. Ky kriter ka qenë me ndikim në zhvillimin e metodologjisë shkencore dhe në diskutimet rreth natyrës së njohurisë shkencore.