Þjóðfélagsfræði

Þjóðfélagsfræði er fræðigrein sem rannsakar samfélagið, félagsleg tengsl milli einstaklinga og hópa, stofnanir og ferla sem móta daglegt líf. Hún leitast við að skýra hvernig hegðun, menning, valdakerfi og efnahagsleg skipan móta líf fólks og hvernig norm og gildi endurspegla eða móta samfélagið.

Markmið fræðinnar eru að útskýra félagsleg mynstur, breytingar og ójöfnuð, og að rannsaka hvernig stofnanir eins og fjölskyldan, grunnskólar, vinnumarkaðurinn og stjórnvöld hafa áhrif á líf fólks. Hún skoðar líka hvernig menning og hefð móta samskipti og samfélagslega þætti eins og valdeflingu, ólíka stöðu kynja og minnihlutahópa.

Rannsóknarefni þjóðfélagsfræði eru fjölbreytt: fjölskyldur, menntun, vinnumarkaður, hagkerfi, trú, stjórnmál, heilsugæsla, réttindi og félagsleg ójöfnuð; einnig borgarlíf, innflytjendasamfélög og menningarbreytingar.

Aðferðir: megindlegar og eigindlegar rannsóknir, þar sem notuð eru könnanir, viðtöl, þátttökuaðferð, athuganir í aðstæðum og gagnagreining. Rannsóknir byggja oft á opinberum tölfræðilegum gögnum og gögnum frá stofnunum eða rannsóknarsetrum.

Kenningar og nálganir taka til makró- og miKró-staða: þær leitast við að útskýra þróun samfélaga, skipulag, vald, efnahagsmál og menningu innan stofnana og milli hópa.

Í íslensku samhengi er þjóðfélagsfræði hluti af háskólanámi og rannsóknum sem stuðla að stefnumótun í menntun, félagsþjónustu, velferðarkerfi, húsnæðismál og byggðamál.