Ákvörðunarvaldurinn

Ákvörðunarvaldurinn er hugtak í félags- og kerfisvísindum sem lýsir helsta ákvarðandi þætti í kerfi eða líkani. Hann er sá þáttur sem skiptir mestu máli fyrir útkomu rannsóknarinnar, og í mörgum samhengi er hann sú breyta sem veldur mestu breytingu á fylgibreytunni fyrir tilteknar forsendur.

Hugtakið byggist á orðunum ákvörðun og valdur; endingin -inn markar ákveðna breytu innan líkanakerfis. Notkun þess sem hugtaks til staðar í greiningu gefur til kynna hvaða þátt hefur stærst áhrif innan tiltekinnar gagnasöfnunar og forsendna.

Í tölfræði og kerfisgreiningu er ákjörðunarvaldurinn sá eða þeir breytur sem skýra mest breytileika útkomu, þegar aðrar breytur eru teknar með í útreikningum. Í stefnumótun og ákvörðunarferli er markmiðið oft að greina og hafa sem skýrustan ákjörðunarvaldur til að beina aðgerðum og hámarka áhrif.

Dæmi: Í rannsókn á námsárangri gætu þættir eins og skólamiða, heimilishald og námsumhverfi verið til staðar; ef skólaaðstaða skýrir mest breytileika í árangri, er hún talin ákjörðunarvaldurinn.

Takmarkanir: Hugtakið gefur oft einfalda mynd af flóknum orsakasamböndum og háð módel- og gagnaforsendum. Það getur leitt til rangrar ályktunar ef samband eru rökrétt eða óbeint, eða ef kerfið er ekki fullkomlega skilgreint.