yürütülebilir

Yürütülebilir, Türkçe’de bilgisayarda çalıştırılabilir anlamına gelen bir terimdir. Bir programın veya kodun işletim sistemi tarafından doğrudan çalıştırılabilir biçimde bulunduğunu ifade eder. Yürütülebilirlik, bir dosyanın çalıştırılabilir durumda olması, gerekli meta verileri ve bağlantı gereksinimlerini içermesi anlamına gelir. Genelde derlenmiş veya yorumlanmış bir çalıştırılabilir öğeden söz edilir.

Yürütülebilir dosyalar çoğunlukla belirli bir işletim sistemi ve mimariye özgü makine kodu içerirler. Windows sistemlerinde PE biçimli .exe ve .dll dosyaları, Linux ve diğer Unix benzeri sistemlerde ELF biçimli dosyalar, macOS’ta ise Mach-O dosyaları yaygındır. Bytecode veya sanal makine üzerinde çalışan diller içinse (örneğin Java, .NET) yürütülebilirlik, işletim sistemi yerine ilgili çalışma zamanı veya sanal makina tarafından sağlanır.

Betik dilleriyle yazılan programlar çoğunlukla doğrudan makine kodu içermez; ancak çalıştırılabilirlik, başında yer alan shebang (#!) satırı ile belirli bir yorumlayıcıya yönlendirme yapılmasıyla sağlanır. Bu durumda dosya, işletim sistemi tarafından yorumlayıcısı aracılığıyla çalıştırılır.

Güvenlik ve erişim kontrolü açısından yürütülebilir dosyalar dikkatle yönetilmelidir. UNIX benzeri sistemlerde çalıştırma izni (chmod +x) ile denetlenir; Windows’ta dosya uzantıları ve dijital imza güvenliği etkiler. Taşınabilirlik açısından derlenen ikili dosyalar genellikle platforma özeldir; kaynaktan derlenen programlar ise farklı işletim sistemlerinde yeniden derlenmelidir.