umhverfisþrýstingur

Umhverfisþrýstingur, eða environmental pressure, er lýsing á ytri þáttum í umhverfinu sem hafa áhrif á lífverur eða vistkerfi. Hann getur haft áhrif á lífshætina, framboð næringa, vöxt, valbundið hegðun og jarðrannsóknir. Umhverfisþrýstingur er oft samsett af mörgum ásamtverkandi þáttum sem eru bæði náttúrulegir og mannhafðir.

Helstu gerðir umhverfisþrýstings eru ólíkar atvinnur sem lífverur upplifa. Ólítið loftslag, hitastig, rakastig, sýrustig vatns, saltið, ljós, næringainnihald og mengun stuðla að lífshafum. Lífrænn þrýstingur felst í samspili við fleirri lífverur, eins og keppni, fjölbreyttri sníkju, sýkla og veirur. Manneskja stuðlar einnig að þrýstingi með þéttingu búsvæða, landrekstri, mengun og loftslagsbreytingum.

Lyflað svar við umhverfisþrýstingi felur í sér bein svör lífveru og breytingar í stofninum. Acclimation og phenotypic plasticity gera lífverum kleift að breyta starfsemi sinni á stuttum tíma, meðan genatjáning og endurbygging stofninsbreytast til lengri tíma. Aðlögun (e. adaptation) veldur varanlegri breytingu í genamengi og getur aukið arfgenga hæfni á að þola nýja aðstæður. Þrýstingur getur haft trade-offs og áhrif á fjölbreytileika, útbreiðslu og vistkerfishring.

Til að meta umhverfisþrýsting þarf að mæla breytingar á umhverfisbreytum, lífeðlisfræðilegar vísbendingar og svör lífvera, svo sem vöxt, æxlun og útbreiðslu. Eftirspurn um gögn og forspá eykst með aukinni áhættustýringu vegna loftslagsbreytinga, mengunar og breytinga á höfðatölu.

Dæmi: korallbleikna vegna hitabreytinga, plöntur sem þola þurrk, fiskar sem flæða til nýrra svæða vegna breytinga á vatnség. Umhverfisþrýstingur er lykilatriði í skilningi á líffræðilegri aðlögun og gæti áhrif á verndun og landbúnað.