umhverfisþátta

Umhverfisþættir eru þær aðstæður eða þættir úr umhverfinu sem hafa áhrif á hegðun, ferla og niðurstöður í ýmsum kerfum. Hugtakið er notað í líffræði, læknisfræði, landbúnaði, verkfræði og hagfræði til að lýsa því hvernig umhverfið mótar fyrirkomulag náttúru og mannlífs. Þættirnir geta veitt tækifæri eða takmarkanir og geta virkað samverkandi á flókinn hátt.

Flokkun. Oft er um að ræða tvo meginflokka: ólífræna þætti og líf- eða kerfisþætti. Ólífrænir þættir eru efnislegir eiginleikar umhverfisins, svo sem hitastig, rakastig, úrkoma, ljós- og birtuskilyrði, vindur, loftgæði, pH-gildi í jarðvegi eða vatni, næringarefni og landslag. Líf- og kerfisþættir felast í samspili lífvera og kerfa: tegundasamsetning, örveruflóra, plöntur og dýr, samskipti í vistkerfi, og einnig aðstæður í manngerðu umhverfi sem hafa áhrif á kerfið.

Notkun og mælingar. Í rannsóknum og ákvarðanatöku er mikilvægt að meta umhverfisþætti til að spá fyrir, meðhöndla eða bæta niðurstöður. Algengar aðferðir eru veður- og loftgæðamælingar, jarðvegs- og vatnsmælingar, mælingar á ljósi og hitastigi, og kortlagning landslags. Gagnaöflun og tölfræðigreining stuðla að skilningi og eftirfylgni. Umhverfisþættir eru mikilvægir í mörgum greinum, frá landbúnaði til byggingarverkfræði og heilsu.