stjórntæki

Stjórntæki eru þau tæki sem opinber stofnun nýtir til að hafa áhrif á hegðun, framleiðslu og útkomu í samfélaginu með það að markmiði að ná stefnumótandi markmiðum. Tækin geta falið í sér reglugerðir og lög, verðlagningu og fjárhagslegan stuðning, upplýsinga- og forvarnaraðgerðir, eða beint rekstrarframlag og þjónustu. Stjórntæki eru oft notuð sem hluti af samhæfðu stjórnkerfi til að ná markmiðum og mæla árangur.

Helstu flokkar stjórntækja eru: reglubindingar og staðlar (lög, reglugerðir, öryggiskröfur, mengunarmörk); markaðsaðgerðir (skattar, niðurgreiðslur, kvótar, verðleiðréttingar sem hvata hegðun); upplýsinga- og hegðunarverkefni (fræðsla, tilkynningar, merkingakerfi, upplýsingakerfi); beint opinber rekstur (opinber framleiðsla og þjónusta); samstarf við einkaaðila (útboð, samningar og verkefnastjórnun).

Val og samsetning stjórntækja byggist á mati á áhrifum, kostnaði, sanngirni og framkvæmdahæfi. Hönnun felur oft í sér kostnaðargreiningu, áhrif á dreifingu verðmæta og getu til að framfylgja. Eftirfylgni og mat á árangri eru lykilatriði.

Dæmi um notkun: Í loftslags- og umhverfisstefnu eru mengunarmörk, skattar eða niðurgreiðslur sem hvata orkuskipt, auk upplýsinga- og fræðslukampanir. Í lýðheilsu eru forvarnarverkefni og bólusetningar, ásamt heilsueflingu og upplýsingagjöf. Í menntamálum eru reglur og námskrár notuð ásamt fjármagni fyrir innviði og innkaup.