skoðanakönnunum

Skoðanakannanir eru rannsóknir sem hafa það markmið að mæla afstöðu eða hegðun fólks innan ákveðins hóps, oft til að varpa ljósi á atkvæðakost í kosningum, stuðning við stefnumál eða almenn viðhorf í samfélaginu. Þær eru tól til þess að koma fjölda skoðana í ljósi og miðla niðurstöðu til fjölmiðla, stjórnvalda, hagsmunasamtaka og almennings. Skoðanakannanir eru hins vegar aðeins augnabliksmyndir og hafa takmarkanir þegar kemur að framtíðarmálum og breyttu samhengi.

Helsta aðferðin felst í úrtaksrannsóknum þar sem tiltekið úrtak svarenda er valið þannig að það endurspegli þýði rannsóknar. Úrtakið getur verið ráðast af net- eða símanöntun, en markmiðið er að ná fram dreifingu eftir þáttum eins og aldri, kyni, búsetu og menntun. Stærð úrtaks er oft á bilinu 1.000 til 2.000 svarendur, og villan (margin of error) er oft talin í kringum ±2 til ±3 prósentustig fyrir almennt þýði. Þyngdun er almennt notuð til að laga gögn að raunverulegri dreifingu þýðis.

Til að túlka skoðanakannanir ber að hafa í huga að niðurstöður eru takmarkaðar mynd af samtíðinni og geta verið áhrifamiklar af spurningarformi, orðalagi, tímasetningu könnunar og svarmynstri. Vöntun á þátttöku eða ófullnægjandi aðferð getur skekkt niðurstöður. Siðfræði og gagnsæi eru mikilvæg: framlengdar aðferðir, þýðing, dagsetningar gagna og vernd persónuupplýsinga ætti að birta til að auka traust. Í íslensku samhengi eru skoðanakannanir algengar í fjölmiðlum og ráðgjafarstofnunum og hafa þar mikilvægu hlutverk í umræðu og ákvarðanatöku, þó að þær eigi alltaf að skoða sem eitt af mörgum tækjum til að skilja almenning.