odamiylikni

Odamiylikni odatda insoniyatning sifatlari, ya’ni hamdardlik, hurmat, adolat, boshqalarga nisbatan mehr‑qardosh bo‘lish kabi fazilatlarni ifodalaydi. Bu nomning ob’ekt shakli bo‘lgan “odamiylikni” ko‘pincha odamlar, jamiyatlar yoki nizomlar ta’sirida namoyon bo‘lishi yoki yo‘qolishi mavzusida ishlatiladi, masalan “odamiylikni saqlash” yoki “odamiylikni namoyish etish”.

Etymologik nuqtayi nazardan “odamiylik” so‘zidan kelib chiqadi: odam (shaxs) ildizidan olingan sifat so‘zi bo‘lib, “-iy” fe’lga yaqinlashtiruvchi qismi orqali “odamiy” — insoniy, “-lik” esa sifat yoki holatni bildiruvchi tushunchani nomlash kabi ishlatiladi. Shunday qilib, “odamiylik” insonning yoki jamiyatdagi insoniylik holatini ifodalovchi umumiy nom bo‘lib qoladi. “Odamiylikni” esa bu nomning to‘g‘ri ob’ekt shakli bo‘lib, uning qaram bo‘lgan ishlar yoki holatlar bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi.

Normativ jihatdan odamiylikning asosiy tarkibiy qismlari sifatida insoniy daxldorlik, inson huquqlariga hurmat, insoniy qadr‑qimmatga e’tibor, tenglik, erkinlik va jamiyatdagi hamkorlik kiradi. Odamiylikni o‘rganish etik, falsafiy va pedagogik kontekstlarda muhokama qilinadi; ko‘plab madaniyatlarda u insof, sho’rlik va jamiyatdagi yordam ko‘rsatish bilan bog‘lanadi.

Bugungi kundagi foydalanishda odamiylikni rivojlantirish, himoya qilish va namoyish etish tartibotlar, siyosatlar va ta’lim dasturlarining markaziy yo‘nalishlaridan biridir. Ba’zi fikrlar universal insoniy qadriyatlar sifatida qaralsa, boshqalar madaniy yoki diniy kontekstda turlicha ifodalanadi.

See also: inson huquqlari, insoniy qadriyatlar, etika.