mutagjenëve

Mutagjenët janë agjentë fizikë, kimikë ose biologjikë që mund të shkaktojnë ndryshime në materialin gjenetik të një organizmi, të njohura si mutacione. Këto mutacione mund të ndodhin në ADN ose ARN dhe mund të rezultojnë në ndryshime në sekuencën gjenetike. Ndërsa disa mutacione janë të dobishme ose neutrale, të tjerat mund të jenë të dëmshme, duke kontribuar në sëmundje si kanceri ose çrregullime gjenetike.

Mutagjenët fizikë përfshijnë rrezatimin jonizues, si rrezet X dhe rrezet gama, si dhe rrezatimin ultraviolet (UV) nga dielli. Rrezatimi jonizues mund të dëmtojë drejtpërdrejt ADN-në duke shkaktuar thyerje në fijet e saj. Rrezet UV mund të çojnë në formimin e dimerëve të pirimidinës, duke ndërprerë procesin e replikimit të ADN-së.

Mutagjenët kimikë janë një grup i gjerë i substancave. Këto përfshijnë agjentë alkilues që shtojnë grupe alkil në bazat e ADN-së, agjentë ndërmjetësues që futen midis bazave të ADN-së dhe dëmtojnë strukturën e saj, dhe analogët e bazave që përfshihen në ADN gjatë replikimit, duke shkaktuar çiftzime të gabuara. Shembuj të zakonshëm përfshijnë duhanin, disa pesticide dhe kimikate industriale.

Mutagjenët biologjikë mund të jenë viruse ose elemente gjentike të lëvizshme. Disa viruse mund të fusin materialin e tyre gjenetik në gjenomin e pritësit, duke shkaktuar mutacione. Elementet gjentike të lëvizshme, të njohura si transposone, mund të kopjojnë dhe ngjisin veten në vende të ndryshme brenda gjenomit, duke ndërprerë gjene ekzistuese ose duke krijuar struktura të reja gjenetike. Qelizat kanë mekanizma riparimi të ADN-së për të trajtuar dëmtimin e shkaktuar nga mutagjenët, por nëse këto mekanizma dështojnë, mutacionet mund të bëhen permanente.