lirisë

Liria, ose lirisë në formën e gjuhës së përditshme, është aftësia e një personi për të vepruar, menduar dhe shprehur vullnetin e tij pa pengesa të padrejta. Në folje të ndryshme, liria lidhet me të drejtat themelore, siguri personale dhe mundësinë për të marrë vendime për jetën e tyre. Në fushën e filozofisë politike, shpesh diskutohen dy kuptime kryesore: liria negative, e cila nënkupton veprim pa ndërhyrje të jashtme të gabuara, dhe liria positive, e cila përfshin aftësinë reale për të realizuar potencialin personal.

Në kontekstin shqiptar, liria ka qenë një aspiratë historike dhe një parim themelor në zhvillimin shoqëror. Ajo është lidhur me proceset e pavarësisë, pluralizmit dhe të drejtave civile. Pas shekullit të njëzetë, në Shqipëri dhe në komunitetet shqiptare në tërësi, liria ka qenë pjesë e bisedave lidhur me të drejtat politike, shprehjen kulturore dhe lirinë e besimit. Në mënyrë të ngjashme, proceset e tranzicionit drejt demokracisë kanë diskutuar mënyrat e ruajtjes dhe përmbushjes së lirive qytetare.

Në kuadrin ligjor, kushtetuta dhe ligjet në Shqipëri garantojnë të drejta themelore dhe liritë civile, duke përfshirë lirinë e shprehjes, lirinë e tubimit paqësor, të besimit dhe të marrëdhëniet personale dhe private. Zhvillimet e fundit nënvizojnë rëndësinë e vazhdueshme të mbrojtjes së lirive ndaj kërcënimeve të mbikëqyrjes, censurës dhe abuzimeve të autoritetit, dhe të sigurohen kushte për barazi dhe përfshirje në shoqëri.