indekslar

Indekslar, belirli bir grup değişkenin veya fiyatların zaman içindeki veya gruplar arasındaki değişimini tek bir göstergede özetleyen istatistiksel ölçütlerdir. Genellikle bir taban yıl belirlenir ve her dönemdeki değer bu taban değere göre karşılaştırmalı olarak hesaplanır. Endeksler, değişimin büyüklüğünü ve yönünü tek bir sayısal ifade ile gösterir.

Türkiye açısından önemli örnekler arasında fiyat endeksleri (Tüketici Fiyat Endeksi TÜFE, Üretici Fiyat Endeksi PFE), hacim veya miktar endeksleri ve hisse senedi endeksleri (ör. BIST 100) bulunur. Ulusal ve uluslararası düzeyde ayrıca İnsan Gelişimi Endeksi (HDI) gibi çok değişkenli göstergeler de indeks olarak sınıflandırılır. Endeksler, politika yapıcılar, makroekonomik analizler ve yatırım kararları için referans oluşturur.

İndeksler genelde iki temel yöntemde hesaplanır: Laspeyres ve Paasche. Laspeyres endeksi sabit sepet üzerinden, Paasche endeksi ise cari döneme ait fiyat ve miktarları kullanır. Karma veya zincirlenmiş indeksler, dönemler arası karşılaştırmayı artırmak için kullanılır. Endeks değerleri genelde 100 veya 1.0 tabanına göre ifade edilir.

Kullanım alanları geniştir: enflasyon izleme, yatırım performansını karşılaştırma, ekonomik politika analizleri ve uluslararası karşılaştırmalar. Ancak temel sınırlamalar da vardır: taban yılına bağımlılık, sepet değişimi nedeniyle görülen sezicilik, kalite değişikliklerinin yeterince ayarlanamaması. Veriler için güvenilir kaynaklar arasında resmi istatistik kurumları (ör. TÜİK), merkez bankaları ve uluslararası kuruluşlar yer alır.