háræðakerfum

Háræðakerfið er net háræðar sem tengja slagæðar og bláæðar og eru með mjög þunna veggi. Í háræðum fer fram mikilvæg efnamiðlun milli blóðsins og vefja; súrefni og næringarefni flytjast út til vefja og koltvísýringur ásamt öðrum úrgangsefnum flyst aftur í blóðið.

Bygging. Veggir háræða eru gerðir úr einu lagi endóthelfrumna sem liggja yfir basallíminn. Í veggnum eru einnig perícítar sem styðja endóthel og geta haft áhrif á gegndræpi og blóðflæði. Veggir háræða eru mjög þunnir til að auðvelda flæði.

Flutningur og gegndræpi. Efnaskipti milli blóðs og vefja fara fram með dreifingu (diffusion), bulkflæði og transcytosis. Gegndræpi háræða er mismunandi eftir vefjum og eftir þörfum líkamans; sum efni komast beint yfir endóthel og önnur þurfa flutning með sérstökum leiðum.

Hlutverk og staðsetning. Háræðar eru í flestum vefjum og mynda þétt net sem tryggir stöðugan aðgang að næringu og gasflutningi. Í lungum og vöðvum er flutningur gas og næringarefna sérstaklega mikilvæg; í heila og nýrum eru háræðarnar oft sérhæfðar og hindra óæskilegt flæði efna.

Sjúkdómar. Skemmdir eða aukin gegndræpi geta leitt til bjúgs, bólgu og truflana í efnaskiptum. Fjölmargir sjúkdómar, svo sem sykursýki og æðasjúkdómar, hafa áhrif á háræðakerfið.