fosfórunarferla

Fosfórunarferlar eru ferli þar sem fosfórhópur er bætt við eða fluttur milli sameinda. Algengast er fosfórun próteina og hún gegnir lykilhlutverki í stjórnun próteina, boðleiða og efnaskipta. Algengar gerðir eru fosfórun á serín- eða þreónín-eindum. Með fosfórun getur prótein fengið nýja virkni, breytt samspili við önnur prótein eða breytt staðsetningu og stöðugleika. Ferli þetta er oft tímabundið og hraðvirkt, sem gerir frumunni kleift að bregðast skyndilega við breytingum í umhverfi.

Framkvæmdin er gerð af kinasa-ensímum sem flytja fosfórhóp frá ATP til tiltekins substrats. Þegar fosfórhópurinn er hafður á próteini getur það breytt virkni þess, samspili við önnur prótein eða staðsetningu í frumunni. Eftir það geta fosfatasar fjarlægt fosfórhópinn og endurstilla ástandið. Samspil kinasa og fosfatasa veitir boðkerfum sveigjanleika og stýringu. Fosfórunarferlar eru víðir í efnaskiptum og boðleiðum og eru oft hraðir og endurnýjanlegir.

Sögulegt gildi og læknisfræði: Uppgötvun fosfórunar og hlutverk kinasa eru grundvöllur boðkerfa í mörgum frumum; Edmond Fischer og Edwin Krebs hlotuðu Nóbelsverðlaunin árið 1992 fyrir rannsókn sína. Í nútímanum tengjast fosfórunarferlar mörgum sjúkdómum, þar á meðal krabbameini og sykursýki, og mörg kínasa-hemlar eru notaðir til meðferðar. Rannsóknir nota tækni eins og mass-spektrometrí og phosphoproteomics til að kortleggja fosfórunarferla og boðleiðir.