erütropoeesi

Erütropoezi, kırmızı kan hücrelerinin (eritrositlerin) üretim sürecidir. İnsanlarda esas olarak kemik iliğinde gerçekleşir; uzun kemiklerin iç tabakaları ve düz kemiklerde yoğun olarak bulunur. Kök hücrelerden başlayan bu süreç, eritroid progenitör hücrelerin art arda gelişmesiyle ilerler ve proeritroblast, bazofilik eritroblast, polikromatik eritroblast ve ortokromatik eritroblast aşamalarını içerir. Son aşamada çekirdek giderek kaybolur ve hücre sitoplazmasında hemoglobin sentezlenir; çekirdek dışarı atıldığında geriye retikülosit adı verilen immature eritrosit oluşur. Retikülositler 1–2 gün içinde dolaşıma geçer ve tam anlamıyla eritrosite dönüşür.

Bu süreç için temel gereksinimler oksijen taşıma kapasitesi ile yakından ilişkilidir. Demir, hem üretimi için elzemdir; B12 vitamini ve folat DNA sentezi için gerekir. Ayrıca eritrositlerin pratik olarak üretimi ve olgunlaşması için yeterli folat, B12 ve demir depoları önemlidir. Eritropoeziyi başlatan ana düzenleyici faktör, eritropoietin (EPO)’dir. Böbreklerde peritubüler hücreler tarafından üretilen EPO, eritroid progenitör reseptörü (EPOR) ile etkileşerek kemik iliğinde eritropoezi hızlandırır. Düşük oksijen seviyesi veya anüri gibi durumlar HIF (hipoksiyi indükleyen faktör) yoluyla EPO üretimini artırır.

Süreç yaklaşık 120 gün sürer; olgunlaşmamış retikülositler kan dolaşımına salındıktan sonra hızla eritrosite dönüşür. Eskimiş eritrositler dalak ve karaciğerde yıkılır; demir ve diğer bileşenler geri kazanılır. Erütropoezi bozuklukları, anemilere yol açabilir; örneğin EPO eksikliği, demir eksikliği veya B12/folat eksiklikleri bu duruma neden olabilir.