epistemologjike

Epistemologjia është degë e filozofisë që studion natyrën, origjinën dhe kufijtë e njohjes. Ajo shqyrton çfarë e përbën dijen, si arsyetohet një besim dhe si mund të vlerësohet besueshmëria e dijes.

Historikisht, epistemologjia u zhvillua duke u përballur me skepticizmin dhe dallimet mes empirizmit dhe racionalizmit. Në lashtësinë greke u diskutuan ide mbi provën dhe sigurininë e njohjes; në periudhën moderne Descartes, Locke, Hume dhe Kant thelluam debate rreth burimeve, mënyrave dhe kufijve të dijes.

Njohja shpesh përshkruhet si besim që është i vërtetë dhe i arsyetuar. Sipas paradigmës tradicionale, dijja është besim i vërtetë i arsyetuar; ky përkufizim u sfidua nga kritikat dhe provat e Gettier. Në qasjet moderne të dijes, epistemologjia përfshin koherencializmin, fondamentalizmin, reliabilizmin dhe kontekstualizmin, të cilat ofrojnë mënyra të ndryshme për të shpjeguar se si arsyetimi dhe provat mbështesin dijen.

Burimet e dijes përfshijnë perceptimin, arsyetimin, dëshmitë dhe dëshmitë nga të tjerët, me një gamë sfidash lidhur me saktësinë dhe besueshmërinë e tyre. Sfida qendrore mbetet skepticizmi: në çfarë mase mund të dish të njohësh diçka me siguri, dhe si mund të arrihet një bazë e qëndrueshme e dijes në shoqëri dhe shkencë. Epistemologjia ndihmon në mënyrimin e mënyrave të mendimit, ngjarjeve dhe vendimeve në edukim, shkencë dhe kulturë.